Γιατί επέλεξα τη Συνθετική Ψυχοθεραπεία; (Μέρος Α)

Ιωάννα Μακρίδου,
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Couns. Dip., MA.

Γιατί επέλεξα τη Συνθετική Ψυχοθεραπεία - Σε ποιές προσεγγίσεις μ’ ενδιαφέρει να εμβαθύνω

Όπως ανέφερα πριν, όταν ξεκίνησα το μεταπτυχιακό πρόγραμμα, στα αυτιά μου ήδη ηχούσε η παγερή σιωπή της αβύσσου. Η φράση του Αγ. Σιλουανού «κράτει τον νουν σου εις τον Άδη και μη απελπίζου» (Αρχιμανδρίτης Σωφρόνιος, 1996, σελ. 415), δεν ήταν αρκετή για να ησυχάσει η ψυχή μου, σημάδι ότι η μέχρι τότε θεώρηση και ερμηνεία των εμπειριών μου χρειαζόταν επειγόντως διεύρυνση. Όπως και συνέβη.

Η εκπαίδευση στη συνθετική ψυχοθεραπεία σηματοδότησε την έναρξη μιας νέας πηγής γνώσης μιας και με βοήθησε να ενσωματώσω βιώματα που πριν μαχόμουν. Η έννοια του ασυνείδητου, των αρχετύπων, της ένωσης των αντιθέτων, της αυτοπραγμάτωσης, των υποπροσωπικοτήτων, της σκιάς κ.α. (Jacobi, 2005) ήταν μερικά από τα «υπόγεια πλούτη» που κυοφόρησα κατά την παραμονή μου στον Άδη.
Ειδικά η έννοια των αντιθέτων υπήρξε για μένα μία λυτρωτική αλήθεια. Η διπολική σημασία των αρχετύπων που ενσαρκώνειτόσο τη σκοτεινή πλευρά όσο και το φως μ’ απελευθέρωσε από την συγγενική «ιδέα» του Πλάτωνα που είναι πρότυπο της τελειότητας στην «φωτεινή» του διάσταση μόνο.

Η αυτοβιογραφική εργασία, με βοήθησε να χαρτογραφήσω τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής μου, για να εντοπίσω πολύ αργότερα ότι ουσιαστικά περιέγραφα αυτό που ο Γιούνγκ ονομάζει «διαδικασία εξατομίκευσης». Χαρακτηρίζοντας χωρίς να το γνωρίζω, συνειδητά τουλάχιστον, με μαύρο χρώμα τις χαοτικές περιόδους της ζωής μου, τυπικό της έναρξης του αλχημικού έργου (nigredo) που με την σειρά τους έδιναν χώρο στη διαδικασία της κάθαρσης, το στάδιο της λευκότητας (albedo) (Roob, 2005, σελ. 208, 414).

Αυτή είναι μία διαδικασία που επαναλαμβάνεται με στόχο την αφομοίωση ασυνείδητου υλικού. Η προσωπική μου μαρτυρία είναι ότι όσο πιο έντονη είναι η καταβύθιση στο χαοτικό στάδιο του nigredo, τόσο πιο ισχυρή θα είναι και η εμπειρία της λεύκανσης του albedo.

Πιστεύω ότι κάθε θεωρία ανταποκρίνεται υποστηρικτικά σε διαφορετικά στάδια της ψυχολογικής ωρίμανσης. Ο συνθετικός Θεραπευτής καλείται να διακρίνει σε ποιά φάση είναι ο Θεραπευόμενος τη δεδομένη στιγμή ώστε να διευκολύνει την ψυχική διεργασία. Στο στάδιο πχ του nigredo, που αντιστοιχεί στο επώδυνο στάδιο του «διαμελισμού» της ψυχής θεωρώ ότι οι προσεγγίσεις ψυχαναλυτικού τύπου είναι αποτελεσματικές. «Την ανθρώπινη ψυχή, που είναι ένα όλο, η ψυχανάλυση τη βλέπει κομματιασμένη, γιατί την αντιλαμβάνεται ως κάτι που αποτελείται από χωριστά μέρη, δηλαδή διάφορες ορμές…» (Frankl, 1980, σελ.20). Για τον V. Frankl αυτό είναι μάλλον ένα αρνητικό στοιχείο. Και ίσως να είναι έτσι στη περίπτωση πχ που ο θεραπευόμενος είναι έτοιμος να περάσει στο στάδιο albedo, οπου η υπόσχεση της ανάστασης-μεταμόρφωσης αχνοφαίνεται στον ορίζοντα. (Jung, 2006, σελ.168). Τότε κρίνω ως πιο χρήσιμη τη συμβολή της ψυχοσύνθεσης, γιατί ο θεραπευτής καλείται να βοηθήσει στην ανασύνθεση του κατακερματισμένου εαυτού. Δύο μύθοι που αποτυπώνουν αυτή τη διαδικασία του μοτίβου Θάνατος – Αναγέννηση, είναι ο διαμελισμός του νεκρού  Όσιρι (ένα από τα κεντρικά θέματα της Αιγυπτιακής Βίβλου των Νεκρών), καθώς και η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Άδη. Κοινό τους στοιχείο είναι ότι ξεκινούν με μία βίαιη πράξη – φόνος και διαμελισμός του Όσιρι, απαγωγή και βιασμός της Περσεφόνης – που ολοκληρώνονται με τη μεταμόρφωση της Περσεφόνης, από παρθένα κόρη σε βασίλισσα του Κάτω Κόσμου και του Όσιρι από Βασιλιά της Αιγύπτου σε Βασιλιά του Κάτω Κόσμου, αντίστοιχα (Carotenuto, 2002).

Για μένα είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι η υπερπροσωπική προσέγγιση «νομιμοποίησε» τη θεραπευτική ικανότητα της αυτοϋπέρβασης και τη δυνατότητα του ανθρώπου για «κορυφαίες εμπειρίες» (Feltham & Horton, 2001, σελ.393).

Η ανάγκη του ανθρώπου για αυτοπραγμάτωση, που ανήκει στη κορυφή της πυραμίδας του Maslow, έχει αναγνωρισθεί γενικότερα από τις ανθρωπιστικές/υπαρξιακές θεωρίες ( F. Perls, C. Rogers, O. Rank, V. Frankl κ.α). Ο V. Frankl μάλιστα, πρότεινε τη δημιουργία της «Ψυχολογίας του Ύψους», αντίστοιχα με τη ψυχολογία του βάθους, όπου η εστίαση θα είναι στις ανώτερες επιδιώξεις του ανθρώπου (Γεωργαντά, 2003, σελ.65).
Ο υπαρξισμός λόγω του ότι δεν έχει έναν ιδρυτή, προσεγγίζει την ύπαρξη μέσα από τις διαφορετικές και πολλές φορές αντικρουόμενες απόψεις των φιλοσόφων του. Αυτή όμως είναι για μένα και η μαγεία του υπαρξισμού…σου ανοίγει συνεχώς νέα παράθυρα στοχασμού και δεν σου επιτρέπει να εφησυχασθείς στη θέα ενός μόνο τοπίου. Έτσι έχουμε την τύχη να ρίξουμε μια ματιά στο παράδοξο της ύπαρξης μέσα από το βλέμμα βαθιά θρησκευόμενων φιλοσόφων (Buber, Tillich, Kierkegaard) αλλά και μέσω εκείνων που υπήρξαν ορκισμένοι άθεοι (Camus, Sartre, Nietzsche).

Με τον Bugental να μας ενθαρρύνει στη διερεύνηση των υποκειμενικών εμπειριών στρέφουμε το βλέμμα προς τα μέσα και με τον Frankl ξανά προς τα έξω, στην ευθύνη μας απέναντι στους άλλους.
Ο Yalom μας εστιάζει στις βαθιές δομές της ύπαρξης, τις 4 «θεμελιώδεις ανησυχίες»: θάνατος, ελευθερία, υπαρξιακή απομόνωση, απουσία νοήματος και η Van Deurzen στις 4 διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης: σωματική, προσωπική, κοινωνική και πνευματική (σελ. 11, Cooper). Μοιάζει με χορό αντιθέσεων σε κοινό όμως έδαφος, αυτό της επίγνωσης που οδηγεί στην αυθεντικότητα.

Στο ίδιο έδαφος κινείται και η Συναλλακτική Ανάλυση όπου η επίγνωση, ο αυθορμητισμός και η οικειότητα, είναι σύμφωνα με τον E. Berne, τρεις ικανότητες που εκδηλώνονται με την ανάκτηση της αυτονομίας (Stewart & Joines, 2006, σελ. 423). Αυτό σημαίνει ανταπόκριση στο εδώ και τώρα και όχι σε σεναριακές πεποιθήσεις δηλ. σε αυτο-περιοριστικές αποφάσεις που έχουν ληφθεί κατά την παιδική ηλικία. Το επόμενο βήμα είναι η απελευθέρωση από τα «παιχνίδια» (κοινωνικά δυσλειτουργικά-συμπεριφοριστικά πρότυπα) που σαμποτάρουν την επικοινωνία.

Οι προσεγγίσεις που επέλεξα να εμβαθύνω είναι η Υπερπροσωπική, η Συναλλακτική και ο Υπαρξισμός. Ο λόγος που εστιάζω σ’ αυτές τις τρεις είναι γιατί πιστεύω ότι οι εσωτερικές εμπειρίες χρειάζεται να σμιλευτούν από διαφορετικές πλευρές έτσι ώστε «να κατανοηθούν πνευματικά, να οργανωθούν επιστημονικά και κυρίως να ενοποιηθούν υπαρξιακά». (Wehr, 2003, σελ. 428). Ο Υπαρξισμός προσφέρει την δυνατότητα να διερευνηθούν κομμάτια της προσωπικότητας που βρίσκονται σε σύγκρουση στο εδώ και τώρα, με στόχο την ενοποίηση τους. Η Υπερπροσωπική συμπληρώνει και παράλληλα διευρύνει το υπαρξιστικό πλαίσιο δίνοντας έμφαση στον υπερβατικό εαυτό, και η Συναλλακτική εφοδιάζει το θεραπευτή με σημαντικές τεχνικές για μία επιστημονικά σχεδιασμένη θεραπευτική αγωγή (Stewart & Joines, 2006). Δεν θα μπορούσα ν’ αναφερθώ σε κάποια προσέγγιση ως αδιάφορη. Αν και αναγνωρίζω την σκοτεινή πλευρά ορισμένων προσεγγίσεων, μου είναι ξεκάθαρο ότι όλες συμβάλλουν με διαφορετικό τρόπο στο να λαξευτεί το πολύτιμο διαμάντι της ψυχοθεραπείας.

Το ενδεχόμενο ότι κάποιες πλευρές του διαμαντιού μπορεί να μένουν στη σκιά, με μελαγχολεί, ελπίζω όμως ότι ο χρόνος, η γνώση και εμπειρία θα φέρουν την διαύγεια, τη λάμψη και την καθαρότητα που χαρακτηρίζει ένα αληθινό διαμάντι.

Η Παθολογία του υπέροχου

Η ανώτερες καταστάσεις συνείδησης, σε περίπτωση που τις χειριστεί κανείς αδέξια, μπορούν να προκαλέσουν μια μεγάλη ποικιλία διαστρεβλώσεων και προβλημάτων δηλ. μια πραγματική «παθολογία του υπέροχου» (Whitmor, 1997, σελ.28).

Αισθάνομαι ιδιαίτερα τυχερή που μέσα από την ψυχοθεραπευτική οπτική μου εξηγήθηκαν ψυχικά φαινόμενα, όπως π.χ. ότι το αρχέτυπο μπορεί να εκδηλωθεί ως «φωνή». «Η φωνή αποτελεί εκδήλωση του αρχετύπου και η φυσική κίνηση έκφραση του ενστίκτου, αλλά στην πραγματικότητα αποτελούν όψεις του ίδιου πράγματος» (Franz, 1980, σελ. 81).

Αυτή η πληροφορία ήταν σημαντική για μένα αφού μπόρεσα να ταξινομήσω μέσα μου την εμπειρία της «φωνής» - που έχει έναν ιδιαίτερα καθοδηγητικό ρόλο στην προσωπική μου ανάπτυξη – ως αρχετυπική εκδήλωση του Σοφού Γέρου. Η «φωνή» αυτή, με προειδοποιεί για δοκιμασίες που πρόκειται να υποστώ σε ψυχικό επίπεδο συμβουλεύοντας με, άλλοτε να κρατώ στάση υπομονής και αποδοχής και άλλοτε ζητώντας επιτακτικά ν’ αποσυρθώ από το συγκεκριμένο ψυχικό πεδίο που κρίνει ως επικίνδυνο.

Ο Stanislav Grof (2000), αναφέρει ότι «η διαφορά ανάμεσα στο μυστικισμό και την πνευματική διαταραχή δεν έγκειται τόσο στη φύση και το περιεχόμενο των εμπειριών, όσο στη στάση του υποκειμένου απέναντι τους . . .  τον τρόπο ερμηνείας και την ικανότητα αφομοίωσης τους στην ψυχική ζωή του ατόμου» (σελ. 180).
Συνεχίζει παραθέτοντας το παράδειγμα του Joseph Cambell  ότι «ο ψυχωτικός πνίγεται στα ίδια νερά στα οποία ο μυστικιστής κολυμπά με μακαριότητα» τονίζοντας όμως ότι οι εμπειρίες του μυστικιστή δεν είναι πάντα μακάριες. Συχνά είναι δύσκολες και εξουθενωτικές.

Γνωρίζω ότι υπήρξαν φορές που κινδύνεψα να ξεριζωθώ από άγνωστους ανέμους, να πνιγώ στα ίδια νερά που πριν κολυμπούσα με μακαριότητα και να μη βρω ποτέ το δρόμο της επιστροφής από τον Άδη.
Ευτυχώς η γλώσσα των συμβόλων με βοήθησε να πατήσω πάλι τα πόδια μου σε στέρεο έδαφος και να κατανοήσω την θεωρία της Louise von Franz, που υποστήριζε ότι αν διαθέτεις επαρκή συμβολική γνώση μπορείς να καταλάβεις από το Α ως το Ω τι λέει ένας ψυχωσικός, σα να είναι μία καθημερινή συζήτηση (1980).

Η «παθολογία» της παθολογίας ή η «παθολογία» του DSM

Δεν υπάρχει κανένας απόλυτος ορισμός τόσο της ψυχικής νόσου όσο και της ψυχικής υγείας. Για τον Laing υπάρχουν «άνθρωποι που ενώ θεωρούνται υγιείς, το μυαλό τους είναι ριζικά διαταραγμένο και μπορεί να είναι εξίσου ή περισσότερο επικίνδυνοι για τον εαυτό τους και τους άλλους κι όμως η κοινωνία δεν τους θεωρεί ούτε ψυχωτικούς, ούτε για το ψυχιατρείο…» και συνεχίζει «το παραφρονημένο μυαλό του σχιζοφρενικού αφήνει να μπει μέσα του φως, που δεν μπαίνει στο άθικτο αλλά «κλειστό» μυαλό πολλών υγιών ανθρώπων» (1975, σελ. 34)
… μια διαπίστωση που αντανακλά την «παθολογία» της παθολογίας!

Η απόκλιση από το φυσιολογικό θα ήταν μια μάλλον απλοϊκή περιγραφή της ψυχικής ασθένειας. Ειδικά αν σκεφτούμε ότι στην αρχική έκδοση του DSM, το 1980, η ομοφυλοφιλία κατατασσόταν ως μια ψυχοπαθολογική κατηγορία ενώ τώρα αναγνωρίζεται ως σεξουαλική προτίμηση (Γεωργαντά, 2003, σελ.76).
… μια διαπίστωση που αντανακλά την «παθολογία» του DSM.

Κατά τον Erickson, η αδυναμία να λυθούν οι κρίσεις που ακολουθούν τα διάφορα αναπτυξιακά στάδια οδηγούν σε διαταραχές. Η έλλειψη πχ ανάπτυξης της βασικής εμπιστοσύνης, στη βρεφονηπιακή ηλικία-πρώτο στάδιο (αντίστοιχο με το στοματικό στάδιο του Freud) έχει σαν αποτέλεσμα στην μετέπειτα ζωή του ατόμου, και κάτω από ειδικές συνθήκες, την εμφάνιση ψυχώσεων (Νέστορος, 1996, σελ.258).
Στη Συναλλακτική Ανάλυση αυτό το πρώτο στάδιο εξισώνεται με τη θέση: I am ΟΚ, you are ΟΚ (I+, U+) που αντικατοπτρίζει την άνετη, αμοιβαία αλληλεξάρτηση του βρέφους με την μητέρα του (Stewart & Joines, 2006, σελ. 198).

Στην πορεία η διακοπή αυτή της αμοιβαιότητας καθώς και συγκεκριμένοι ενδοψυχικοί και κοινωνικοί παράμετροι μπορεί να οδηγήσουν σε διαστρεβλώσεις όπως : (I+, U-) των παρανοϊκών, (I -, U+) των καταθλιπτικών και (I -, U-) των σχιζοφρενικών (Stewart & Joines, 2006, σελ. 204).

Με όρους της Σ.Α. λοιπόν, οι άνθρωποι γεννιούνται με μια βασική ενόρμηση για ανάπτυξη και υγεία (ΟΚness), και ο θεραπευτής στοχεύει στην αποκατάσταση αυτής της αρχικής θέσης.
Ο Sullivan (1968) υποστηρίζει επίσης ότι η αιτία της νεύρωσης έχει τις ρίζες της στη βρεφική ηλικία και αντιλαμβάνεται την ψυχοπαθολογία με βάση τις δυσλειτουργικές αλληλεπιδράσεις του ατόμου με τους άλλους. Αν το άτομο που φροντίζει το βρέφος είναι συνέχεια αγχωμένο, θυμωμένο και γενικά συναισθηματικά αποδιοργανωμένο τα δυσάρεστα αυτά συναισθήματα θα μεταβιβαστούν στο βρέφος και θα διαστρεβλώνουν την «πραγματικότητα» του στη μετέπειτα ενήλικη ζωή του.

Οι υπαρξιακοί θεραπευτές έχουν εμποτιστεί από τη αυτή τη «διαπροσωπική ψυχιατρική» (Sullivan όπως αναφέρεται στον Νέστορος, 1996, σελ.254). Ακόμα ισχυρίζεται ότι οι σχιζοφρενείς δεν χρειάζεται να κρατούνται σε κλειδωμένους θαλάμους. Μπορούν ν΄ αντιμετωπισθούν θεραπευτικά με επιτυχία αν ο θεραπευτής είναι διατεθειμένος να είναι υπομονετικός παρατηρητής (1996, σελ.255).

Σύμφωνος είναι και ο Laing που πίστευε στη σπουδαιότητα της απλής εστιασμένης ακρόασης όπου δινόταν η ευκαιρία στους θεραπευόμενους να επικοινωνήσουν τα βιώματα τους και να συνδεθούν μ΄ αυτά (Cooper, 2008, σελ. 115). Ένας επίσης λόγος που η  φαινομενικά αυτή απλή μέθοδος είναι τόσο αποτελεσματική, είναι γιατί αποκαθιστά παλιές τραυματικές εμπειρίες δυσλειτουργικών οικογενειακών σχημάτων επικοινωνίας.
Πιστεύω ότι ο φόβος μας για συγκεκριμένα ψυχικά πεδία, είναι αντιστρόφως ανάλογος της άγνοια μας. Η προσπάθεια να τιθασεύσουμε με βίαιες μεθόδους τα άτομα που είναι σε επαφή μ’ αυτά τα πεδία αποδεικνύει ότι η ψυχοθεραπεία βρίσκεται σε εμβρυακό στάδιο όσον αφορά το συγκεκριμένο τομέα τουλάχιστον. Για μένα, μόνο λίγα ενορατικά μυαλά, που φαίνεται να έχουν αναπτύξει ψυχικά αντισώματα λόγω του ότι η αγάπη τους ήταν πιο ισχυρή από τον φόβο τους, μπόρεσαν να συλλάβουν πιο εκλεπτυσμένες μεθόδους θεραπείας.

Οι βίαιες μέθοδοι (όπως ηλεκτροσόκ, εγκλεισμός κ.α) καθιστούν τους θεραπευτές μέρος της ασθένειας και όχι της θεραπείας. Πώς? Συμμετέχοντας στην επανάληψη του τραύματος και εκπληρώνοντας τους πιο σκοτεινούς φόβους του πελάτη. Ο ψυχωτικός πχ φοβάται ότι ο άλλος θα τον μετατρέψει σ΄ ένα άψυχο αντικείμενο (φόβος αποπροσωποποίησης). Ο Θεραπευτής του συμπεριφέρεται ως αντικείμενο με το να περιορίζεται στη διάγνωση και να του επιβάλλεται ανεξάρτητα από την θέληση του (φόβος της εγκύκλωσης: φόβος ότι η αυτονομία του θα ισοπεδωθεί από την θέληση των άλλων). Έτσι αυτό που διαδραματίζεται στη ψυχική ζωή του ψυχωτικού αποκτά σάρκα και οστά…και μάλιστα με τη συμβολή του θεραπευτή. Η υπέρτατη για μένα προδοσία. Όμοια μ΄ αυτήν της γονεϊκής προδοσίας όπου τα παιδιά υποβάλλονταν στην απόρριψη και τη συναισθηματική βία συχνά με το πρόσχημα της αγάπης.

Έτσι εκπληρώνεται και ένα από τα σενάρια της Σ.Α., η εντολή: “Μην υπάρχεις”. Μια εντολή που αντιστοιχεί στη σχιζοειδή εμπειρία (Το μισητό παιδί): “My life threatens my life”  (Johnson, 1994, σελ. 76).
«Οι αποφάσεις σεναρίου αντιπροσωπεύουν την καλύτερη στρατηγική του βρέφους, για να επιβιώσει σ΄ ένα κόσμο ο οποίος συχνά φαίνεται …απειλητικός για τη ζωή του» (Stewart & Joines, 2006, σελ. 171).
Ορισμένοι ψυχαναλυτές παρατηρούν ότι τα αγχώδη ή καταθλιπτικά συμπτώματα είναι η σχεδόν φυσική έκφραση των προβλημάτων της ψυχικής ζωής1, αν όχι των μηχανισμών άμυνας, που χρησιμεύουν στην αποφυγή μιας σοβαρότερης «αποδιοργάνωσης», των ασυνείδητων νευρωτικών συγκρούσεων (Meyer, 2007, σελ. 606). Στην ίδια γραμμή σκέψης είναι και ο Laing: «Αυτό που αποκαλούμε ψύχωση ενδέχεται να είναι ορισμένες φορές μια φυσική διαδικασία ίασης» (1976, σελ. 87).

Σύμφωνα με τον Γιούνγκ, στις ψυχώσεις το συλλογικό ασυνείδητο κατακλύζει τον συνειδητό νου με αρχετυπικές εικόνες (2006, σελ. 133). Ως θεραπεία προτείνει την ενίσχυση του συνειδητού νου. Η κατανόηση είναι σωτήρια αφού επιτρέπει την αφομοίωση του ασυνείδητου υλικού που βαθμιαία οδηγεί σε μια ανώτερη αντίληψη. Έτσι αποδεικνύεται ότι εισβολή από το ασυνείδητο είναι κάτι σαν την πλημμύρα του Νείλου που στο τέλος αυξάνει την γονιμότητα της γης (2006, σελ. 138).

Αν πάλι η διαδικασία αυτή διακοπεί και απορριφθεί είτε με ψυχοφάρμακα είτε με ηλεκτροθεραπεία, τότε ο άνθρωπος προσαρμόζεται στην πραγματικότητα μ’ ένα τρόπο επιφανειακό και επίπεδο. «Έχεις το αίσθημα ότι έγιναν πληκτικά φυσιολογικοί –όλη η ζωτικότητα και η ουσία της προσωπικότητας έχει χαθεί»(Von Franz,1980, σελ. 262). Η Von Franz προτείνει την ενθάρρυνση του θεραπευόμενου να εκφραστεί καθώς και τη μεταβίβαση συμβολικής γνώσης (ιστορία της θρησκείας, μυθολογία αλχημεία..). Αν καταφέρει να περιγράψει κάτι από τις τρομακτικές εσωτερικές εμπειρίες που βιώνει έστω και με συμβολικό τρόπο τότε η θεραπευτική διαδικασία έχει ήδη αρχίσει. (1980, σελ. 251).

Ο Καζαντζάκης έγραφε σε κάποιο βιβλίο του ότι τον Θεό δεν τον χωρούν οι επτά «πατωσιές» του ουρανού και οι επτά «πατωσιές» της γης, τον χωρά όμως η καρδιά του ανθρώπου. Καλός θεραπευτής για μένα είναι αυτός που είναι έτοιμος να διερευνήσει κάθε «πατωσιά» με ανοιχτό πνεύμα. Τότε, έχει ανοίξει την καρδιά του για να δεχθεί όχι μόνο τον θεό αλλά και τους ανθρώπους.

Εγώ ως σύμβουλος και η …«ερπετική» μου φύση που φιλοδοξεί να πετάξει

Οι εκστατικές εμπειρίες, όπως τις περιγράφει ο Maslow, μοιάζουν με επίσκεψη σε έναν «προσωπικά προσδιορισμένο παράδεισο» - γιατί εκεί «ο βαθύς φόβος της αποσύνθεσης, της παραφροσύνης και του θανάτου τείνουν να εξαφανιστούν...» (1994, σελ. 101). Στην πραγματικότητα ο ίδιος ο φόβος εξαφανίζεται... και όπου δεν υπάρχει φόβος, υπάρχει αγάπη... και η αγάπη, στην εκστατική της όψη τουλάχιστον, έχει μια μοναδική δύναμη: Μπορεί να αγκαλιάσει το κακό. Δεν το φοβάται… «είναι λες και οι εκστατικές εμπειρίες συμφιλίωσαν τους ανθρώπους με την παρουσία του κακού στον κόσμο» (1994, σελ. 99), του σκοτεινού μας «δαίμονα». Αυτόν που αυτόματα, μόλις τον αντικρύσουμε, αποστρέφουμε τα βλέμματά μας. Πώς όμως μπορεί κανείς να μετουσιώσει αυτήν την αποστροφή σε κατανόηση; Πώς μπορεί να υπερνικήσει την ενστικτώδη αντίδραση να τρέξει μακριά και να τιθασεύσει το φόβο ότι κινδυνεύει να μολυνθεί και να καταστραφεί από την άγνωστη δύναμή του;

«Είναι φυσικό και σωστό, υπό φυσιολογικές συνθήκες, να κρατούμε απόσταση από τη φωλιά της οχιάς...» τονίζει ο Σκοτ Πεκ, στην προσπάθειά του να προσεγγίσει ψυχολογικά την έννοια του κακού «...από την άλλη όμως, είναι σωστό ο επιστήμονας – ο ειδικός στα ερπετά – να πλησιάσει ακριβώς αυτό το μέρος, έτσι ώστε να μάθει, να πάρει δηλητήριο για την παραγωγή αντιδότου που θα προστατεύσει την ανθρωπότητα, ίσως ακόμη και για να βοηθήσει το ερπετό στην εξέλιξή του. Τα ερπετά μπορούν να βγάλουν φτερά για να γίνουν δράκοντες, και οι δράκοντες μπορούν να εξημερωθούν για να γίνουν συγχρόνως, δυνατοί και ευγενείς υπηρέτες του Θεού». (Πεκ, 1999, σελ. 77).

Το φίδι κι ας μην έφταιξε θα το σκοτώσεις. Τέτοια η δικαιοσύνη μας γράφει ο ποιητής (Ελύτης), εκφράζοντας μια έλλογη αλήθεια που όμως διψά για την αντίστοιχη άλογή της.

Αυτή η δίψα, καθόρισε και το στόχο μου, ως συμβούλου, τα τελευταία χρόνια. Να γίνω ειδικός στα «ερπετά». Να μάθω να τα παρατηρώ, να γνωρίσω τη μαγική τους δύναμη, να εξερευνήσω τη σκοτεινή τους φύση... κι όταν είμαι έτοιμη να γίνω φίλη τους. Υψηλός και ίσως ουτοπικός στόχος, ιδιαίτερα όταν έχεις νιώσει το δηλητήριο να κυλά στις φλέβες σου, που ελπίζω να επιτευχθεί εν καιρώ.

Συνεχίζω παραθέτοντας τι προτείνει ο Γιούνγκ, που γνώριζε όχι μόνο την επικινδυνότητα της διττής φύσης του ασυνειδήτου αλλά και τη σπουδαιότητα της ανθρώπινης συνείδησης, ως όπλο απέναντι στις καταστροφικές παρορμήσεις: «... την καταφυγή στην ατομική συνείδηση – δουλειά που φαίνεται απλή, μα είναι τρομερά δύσκολη. Η συνείδηση δεν είναι απαραίτητη μόνο σαν αντίβαρο στο ασυνείδητο... επιτελεί μια έξοχα πρακτική λειτουργία. Το κακό που βλέπουμε γύρω μας, στους γείτονές μας, στους άλλους λαούς, μπορούμε να το συνειδητοποιήσουμε και στα αποτρόπαια περιεχόμενα της ίδιας μας της ψυχής. Η γνώση αυτή θα είναι ένα πρώτο βήμα για μια ριζική αλλαγή στάσης απέναντι στον πλησίον μας» (Jung, 1964, σελ.267). 

Χρειάζεται επομένως πρώτα να έρθω σε επαφή, πρόσωπο με πρόσωπο, με τη σκοτεινή πλευρά του ερπετού μέσα μου, για να μπορέσω έπειτα να διακρίνω το δράκοντα στον πυρήνα του και εν συνεχεία να τον εξημερώσω. Έτσι θα είναι πιο εύκολο να διακρίνω στην όψη του Άδη, τον Πλούτωνα (το νέο προφίλ του Άδη, που συμβόλιζε τα πλούτη της γης) και στην όψη του Διαβόλου, τον Εωσφόρο (τον κομιστή του Φωτός) (Δραγώνα & Κώνστας, 2007, σελ. 81).

Αυτό είναι ίσως και το χαρακτηριστικό μου σημείο ως θεραπεύτρια. Η γνώση ότι ναι, μπορείς να επιστρέψεις από τον Άδη και μάλιστα πιο πλούσιος, πιο φωτεινός και πιο ανθρώπινος... «Το να γίνεσαι ανθρώπινος φαίνεται πως είναι η πρόθεση που έχει ο Θεός για εμάς... δεν επέλεξε για υιούς του εκείνους που προσκολλώνται σε Αυτόν, αλλά εκείνους που βρήκαν το θάρρος να σταθούν στα δικά τους πόδια». (Γιούνγκ, αναφορά: Wehr, 2003, σελ. 487).

Και είναι πολύ ανθρώπινο, να γνωρίζεις ότι στον ασυνείδητο νου οι αντιθέσεις είναι συμφιλιωμένες και να πασχίζεις να τις συμφιλιώσεις και στον συνειδητό. «Θεός», «Δαίμονας», «Ασυνείδητο» είναι όλα τους συνώνυμα (Γιουνγκ, αναφορά: Νικοκάβουρα, 2000, σελ. 23). 

Αν η πνευματική αναζήτηση με ώθησε να «ψηλώσω», η εκπαίδευση στη ψυχοθεραπεία με βοήθησε ν’ απλώσω πιο βαθιά τις ρίζες μου. Η πρώτη με σύστησε στους αγγέλους μου και η δεύτερη μ’ έμαθε να φοβάμαι λιγότερο τους δαίμονές μου.

Τα τρία τελευταία χρόνια εργάζομαι ως σύμβουλος, ιδιωτικά.
Συνεργάζομαι μ΄ ένα ψυχίατρο/ομοιοπαθητικό που τον εμπιστεύομαι καθώς εντοπίζοντας και τις βιολογικές ανάγκες,  συμπληρώνει με ένα πιο ολιστικό τρόπο το ψυχοθεραπευτικό έργο. Συνεχίζω την ατομική μου θεραπεία καθώς και βιωματικά σεμινάρια διαφορετικών προσεγγίσεων.
Η εποπτεία για μένα αποτελεί κανόνα sine qua non. Με ολοκληρώνει επαγγελματικά προσφέροντας μου την δυνατότητα ν΄ ανταποκρίνομαι σε περιστατικά στα οποία έχω ελάχιστη εμπειρία και με εκπαιδεύει στο ν΄ αναπτύξω τον “εσωτερικό επόπτη” (Gilbert & Evans, 2006, σελ.101).

Μέχρι στιγμής έχω παρατηρήσει ότι οι περισσότεροι πελάτες μου, χωρίς να είναι αυτό το πρώτο αίτημα τους όταν έρχονται για θεραπεία, έχουν εκδηλώσει στο παρελθόν κρίσεις πανικού (δηλ. είχαν τουλάχιστον μια βίαιη επαφή με τον τραγόμορφο θεό Πάνα, για την οποία θα αναφερθώ στη συνέχεια).

Ένας λόγος για τον οποίο θα παρέπεμπα κάποιον είναι η πυροδότηση ανεξέλεγκτων αντιμεταβιβαστικών συναισθημάτων (πχ θυμό, φόβο, σεξουαλική έλξη) που θα εμπόδιζαν τη θεραπευτική συμμαχία καθώς και περιστατικά που χρειάζονται εξειδίκευση (πχ εθισμοί). Μέχρι στιγμής έχω παραπέμψει μόνο άτομα, τα οποία δεν μπορώ ν΄ αναλάβω, λόγω οικειότητας.

Όσον αφορά τους τομείς που χρειάζεται να βελτιώνομαι συνεχώς ως επαγγελματίας, είναι α) να μάθω να χειρίζομαι όσο το δυνατόν περισσότερα θεραπευτικά εργαλεία και να τα συνθέτω με τέτοιο τρόπο ώστε να μην περιορίζεται το δυναμικό του πελάτη από τυχόν δικές μου ελλείψεις β) να έχω την ικανότητα ευελιξίας και να λειτουργώ υποστηρικτικά ως προς το ρυθμό της προσωπικής του ανάπτυξης ώστε να πετύχω το καλύτερο δυνατό θεραπευτικό αποτέλεσμα.

1. « Η coniuncto, η ένωση των αντιθέτων συμβαίνει στον κάτω κόσμo, στο σκοτάδι, την στιγμή που έχεις αγγίξει τα όρια της αντοχής σου. Στην πολύ βαθιά κατάθλιψη, στην απόλυτη απομόνωση, γεννιέται η νέα προσωπικότητα» (Von Franz,1980, σελ. 214).

Σήμερα Θέλω...

-Να ξεκινήσω
On Line Συμβουλευτική

-Να ενημερωθώ
α) για τα σεμινάρια,
β) για τις ομάδες του Theratree

-Να διαβάσω
α) εργασίες και
β) άρθρα που έχουν γραφτεί
από την ομάδα του Theratree

-Να διαβάσω προτεινόμενα
α) άρθρα, β) βιβλία

-Να δηλώσω
ενδιαφέρον συνεργασίας